SZMARAGD

Szmaragdy zachwycają od wieków. Ich nazwa pochodzi od greckiego słowa “smaragdos”, określenia oznaczającego zielony kamień. Jego niepowtarzalny zielony kolor – tzw. szmaragdowa zieleń- stanowi o wyjątkowości tego minerału. Sam fakt jego powstania jest niezwykły, bowiem pierwiastki, które decydują o jego właściwościach to jest beryl i chrom nadający tej niezwykłej barwy kamieniowi, występują dość rzadko w płaszczu ziemi i na dodatek w całkowicie odmiennych środowiskach geochemicznych. Zatem beryl i chrom nie powinny występować w jednym miejscu. Tak więc określenie, że powstanie szmaragdu jest geologicznym cudem wydaje się w pełni uzasadnione. 

Szmaragdy nazywane są również kamieniem faraonów a egipskie kopalnie szmaragdów prawdopodobnie funkcjonowały już w V w.p.n.e. Większość szmaragdów w dawnej biżuterii pochodzi prawdopodobnie ze słynnych kopalni Kleopatry w Egipcie. Starożytni Egipcjanie uważali je za klejnoty bogini Izydy. Jednak nie tylko charakterystyczna barwa zachęcała do wydobywania szmaragdów ale też wiara w jego magiczne właściwości. Według egipskich i innych wierzeń szmaragd przywracał witalność, zapewniał nieśmiertelność i odpędzał złe demony. Dla Kleopatry szmaragd był ulubionym kamieniem, posiadała nie tylko ogromną kolekcję szmaragdowej biżuterii ale i ściany jej pałacu były inkrustowane szmaragdami. Szmaragdy cenił także cesarz rzymski Neron, który według przekazów Pliniusza Starszego w trakcie walk gladiatorów spoglądał na arenę przez wklęsły szmaragd. W ten sposób łagodził blask słońca oraz swoją krótkowzroczność. Można przyjąć, że były to pierwsze okulary przeciwsłoneczne. 

Również w starożytności i odrodzeniu szmaragdy fascynowały władców, filozofów, artystów czy uczonych. Odegrały one znaczącą rolę w historii Imperium Hiszpańskiego. W okresie panowania królowej Izabeli Kastylijskiej i jej potomków konkwistadorzy przywieźli do Europy nie tylko złoto ale i szmaragdy, które okazały się jednym z najcenniejszych skarbów Nowego Świata. Ich barwa i wyjątkowa czystość sprawiły, że stały się niezwykle pożądane nie tylko przez Europejczyków. Hiszpanie stali się eksporterami szmaragdów eksploatując inkaskie kopalnie. Co prawda Indianie Muzo, zamieszkujący kolumbijskie Andy, pilnie strzegli miejsca i tajemnicy ich wydobycia, jednak nie obronili swojego skarbu. Autochtoniczne plemiona wykorzystywały szmaragdy w jubilerstwie i odgrywały istotną rolę w obrządkach religijnych.  W wierzeniach Indian Muzo Fura – kobieta i Tena – mężczyzna byli pierwszymi rodzicami, których z gliny ulepił bóg Are. Are ofiarował Furze i Teniewieczną młodość, pod warunkiem, że dochowają sobie wierności. W razie złamania warunku czekała ich starość i śmierć. Jednak Fura zdradziła Are z młodzieńcem o imieniu Zarbi, który poszukiwał legendarnego kwiatu leczącego wszystkie choroby. Kiedy Tena zobaczył zmarszczki na twarzy Fury w rozpaczy wbił sobie sztylet w serce. Fura po śmierci Tenywylewała łzy z żalu aż  zamieniły się one w motyle i błyszczące szmaragdy. Litościwy Arezmienił małżonków w dwa górskie szczyty, strzegące szmaragdowych złóż. W czasie poszukiwań złota Hiszpanie trafili również do Szmaragdowej Wioski, położonej w dolinie Manta. Mieszkańcy doliny oddawali cześć bogini o imieniu Umiña, która była córką wodza ludu Manta, uzdrowicielką i kapłanką. Według legendy jej serce zmieniło się po śmierci w olbrzymi szmaragd. Świątynia, w której umieszczono klejnot, stała się miejscem pielgrzymek z całej Ameryki Południowej. Szmaragdowe serce bogini miało bowiem moc uzdrawiania. Hiszpanie natrafili na świątynię wypełnioną szmaragdami, jednak Indianie wynieśli największy szmaragd i nigdy nie zgodzili się wyjawić tajemnicy jego ukrycia.

Kolumbia jest największym producentem szmaragdu na świecie (50-95% światowej produkcji). Kopalnia Muzo, znajdująca się niedaleko stolicy kraju – Bogoty, należy do kopalń, w których wydobywa się najpiękniejsze szmaragdy. Producentami tego wyjątkowego minerału są również Brazylia, Zambia, Zimbabwe, Tanzania, Mozambik, Nigeria, Namibia, Madagaskar, Etiopia, Somalia, RPA, Egipt, Afganistan, Pakistan, Indie, Kambodża, Chiny, Kazachstan, Rosja, Australia, Kanada, USA, Austria, Bułgaria, Francja, Niemcy, Włochy, Norwegia, Hiszpania i Szwajcaria. 

Szmaragdy kolumbijskie występują w żyłach przecinających łupek ilasty w towarzystwie kwarcu, albitu i pirytu. Wykrystalizowały one z gorących, silnie zasolonych roztworów hydrotermalnych, które przenikały skały bogate w substancję organiczną, wypłukując z nich beryl. Na skutek rozpadu substancji organicznej został uwolniony również chrom. Ze złóż zlokalizowanych w Kolumbii pochodzą najcenniejsze szmaragdy.

Z kolei szmaragdy ze złóż rosyjskich, zambijskich, brazylijskich i etiopskich powstawały w wyniku krystalizowania się z gorącej magmy specyficznych skał zwanych pegmatytami i ich mieszania się z zawierającymi chrom.  Krystalizację szmaragdu w wysokiej temperaturze i pod ciśnieniem poprzedził szereg zjawisk geologicznych, oddalonych od siebie o setki milionów lat.

Szmaragd razem z diamentem, rubinem i szafirem należy do tzw. Wielkiej Czwórki kamieni szlachetnych. Ceni się go przede wszystkim za niepowtarzalną barwę, dlatego podczas wyceny cechy takie, jak czystość i brylancja odchodzą na dalszy plan. Zieleni szmaragdu nie da się z czymkolwiek porównać: jest soczysta i intensywna, a zarazem łagodna i uspokajająca. Obecnie za 1 karat szmaragdu kolumbijskiego dobrej jakości (o rozmiarach ok 7mm x 5 mm) trzeba zapłacić ok. 5000 dolarów.

Słynne szmaragdy:

Największy szmaragd to Książę Devonshire, o wysokości 6 cm i średnicy 5 cm. Najsłynniejsze oprawione szmaragdy pochodzą ze skarbca Inków (ponad 450) umieszczono w Koronie Andów.

Najwyższą cenę za karat w 2017 roku osiągnął na aukcji w Christie’s  Szmaragd Rockefellerów. Wyniosła ona 305 tys. dolarów. Ponieważ klejnot ważył 18,04 karata, nabywca zapłacił za niego ogółem ok. 5,5 mln dolarów. 

W 2011 roku rekordową cenę 6,13 mln dolarów zapłacono za szmaragdowy naszyjnik Elizabeth Taylor, który w trakcie kręcenia filmu Kleopatra (1963) podarował aktorce przyszły mąż – Richard Burton.

Korona Andów jest jednym z najbardziej zachwycających dzieł jubilerstwa. Wykonano ją z ponad czterdziestokilowej bryły złota i 447 szmaragdów, które pochodziły ze skarbców Inków. 

Murzyn ze szmaragdową druzą (Mohr mit Smaragdstufe Grünes Gewölbe Dresden) znajduje się w skarbcu „Zielone sklepienie” (Grünes Gewölbe) w Dreźnie. Ten niezwykły wyrób rzeźbiarko-jubilerski przedstawia południowoamerykańskiego Indianina lub Afrykanina w indiańskim stroju, niosącego na tacy szesnaście szmaragdów w skale macierzystej. W 1581 roku cesarz Rudolf II podarował druzę Augustowi, elektorowi Saksonii. W 1724 August II Mocny zlecił wykonanie statuetki jako swoistej oprawy dla szmaragdów, po czym umieścił ją w założonym przez siebie muzeum. Drewniana, mierząca ok 64 cm postać, została wyrzeźbiona najprawdopodobniej przez Balthasara Permosera. Złoty strój, dekorowany kamieniami szlachetnymi, pochodzi z pracowni Melchiora Dinglingera, zaś szylkretową misę i podstawę wykonał Wilhelm Krüger.Topkapi Knife 04 1993

Sztylet z Topkapi znajduje się w Stambule, dawnej rezydencji sułtanów, który został wykonany na zlecenie Mahmuda I. Sztylet ma 35 cm długości, jest zdobiony diamentami i emalią. Uwagę zwracają przede wszystkim trzy duże szmaragdy kolumbijskie umieszczone w rękojeści. Klejnot miał być prezentem dla władcy Persji – Nadir Szacha. Niestety nigdy nie dotarł do swojego właściciela. W drodze do Persji wysłannicy sułtana dowiedzieli się bowiem, że szach został zamordowany przez swojego przybocznego strażnika. Warto wspomnieć, że szmaragdy władcy Orientu darzyli szczególnym uwielbieniem.