RUBIN

Rubin powszechnie  uważany jest za jeden z najbardziej wyjątkowych kamieni szlachetnych, a jego nazwa pochodzi  od łacińskiego słowa “rubens” – czerwony. W starożytnych Indiach nadano mu nazwę „ratnaraj” – „król drogocennych kamieni”. Rubin jest minerałem zajmującym drugie miejsce pod względem twardości po diamencie (9 w skali Mosa). Jest on odmianą białego korundu, podobnie jak szafir, a swoją niezwykłą czerwoną barwę zawdzięcza domieszce chromu. Chrom,  należy do  pierwiastków występującym bardzo rzadko w skorupie ziemskiej, stąd też i rubin jest kamieniem rzadkim. Spektrum kolorów rubinów waha się od jasnoczerwonego do szkarłatnego. Najbardziej poszukiwanym kolorem jest tzw. gołębia krew w tonacji szkarłatnej z niebieskawym lub fioletowym połyskiem. Jeśli kolor rubinu jest dość jasny, nazywa się go różowym szafirem, choć ta klasyfikacja jest kontrowersyjna wśród ekspertów, inni klasyfikują go jako jasny rodzaju rubinu.

Rubin był znany i ceniony zarówno w starożytności jak i w wiekach późniejszych. Starożytni Grecy przypisali ten kamień najpiękniejszej z bogiń – Afrodycie, Rzymianie bogini Wenus, natomiast w Indiach  bogini Kali. Talizmany z rubinami, mającymi zapewnić siły witalne w czasie walki, nosili nie tylko rzymscy wojownicy. 

W Birmie wierzono, że rubin pochodzi od  smoczycy o imieniu Naga, która zniosła trzy jaja. Z pierwszego wykluł się Pyusawti – król Birmy, z drugiego Wielki Cesarz Chin, zaś z trzeciego wszystkie birmańskie rubiny. Birmańscy wojownicy nosili rubin jako talizman, wierząc, że magiczne właściwości rubinu czynią ich niezwyciężonymi w bitwie. 

Na dalekim wschodzie rubin zdobił ubiory, uprząż, a także broń. W Średniowieczu Krzyżowcy w czasie wypraw do Ziemi Świętej nosili rubiny w pierścieniach, wierząc, że w ten sposób  zapobiegają krwotokom i chronią się przed ranami i truciznami. Wspaniałe opisy rubinów o aksamitnym blasku zawarł Marco Polo w swoim słynnym dziele „Opisanie Świata”, w którym zapisał: „barwa rubinu to symbol namiętności, miłości i rozkoszy, to barwa życia i młodości”. Dawniej rubin zalecany był szczególnie młodym małżonkom, gdyż stał na straży wierności i trwałości uczuć, miał też chronić od zdrady i poniżenia. Zalecany był również ludziom o melancholijnym usposobieniu, gdyż wyzwalał werwę, aktywność oraz szczególną chęć do życia. Rubiny darzył wyjątkowymi względami Ivan Groźny uważając, że mają one dobry wpływ na jego serce, mózg i pamięć, bowiem przypisywano rubinom moc odmładzania ciała i umysłu oraz dodawania pozytywnej energii życiowej Rubin był ulubionym kamieniem Katarzyny Macedońskiej oraz Madame du Barry. 

Wraz z powstaniem i rozwojem świata zachodniego rubin zyskiwał na znaczeniu i stał się jednym z najbardziej poszukiwanych kamieni naturalnych na świecie. Był niezwykle ceniony przez  członków rodzin królewskich, szlachtę czy kościół. Stanowił ozdobę koron królewskich, naszyjników, pierścionków, broszek czy naczyń, również naczyń liturgicznych. 

Historycznie rubiny wydobywano w trzech krajach: Birmie, Tajlandii oraz Sri Lance. Nadal rubiny pochodzące z tych krajów są bardzo cenione, jednak z czasem odkryto nowe złoża na kontynencie afrykańskim w Mozambiku, Tanzanii i na Madagaskarze. Innymi ważnymi ośrodkami wydobywania rubinu jest Tajlandia, Kenia, Kambodża, Afganistan oraz Indie.

Podobnie jak w przypadku innych kolorowych kamieni szlachetnych, oprócz czystości i wielkości, wartość rubinu określa intensywność koloru. Najcenniejsze rubiny mają odcienie od głębokiej czerwieni do fioletu. „Ciemnoczerwona krew” to obecnie termin handlowy określający rubiny o najbardziej pożądanym krwistoczerwonym kolorze. Rubiny są zwykle poddawane obróbce cieplnej, aby wydobyć ich charakterystyczny czerwony kolor. Naturalne rubiny zachowują swój przydymiony odcień, co jest wyraźnym dowodem na to, że rubin nie został poddany działaniu temperatury. Rubin poddaje się również działaniu promieniowania, które jest szczególnie wykorzystywane do obróbki w przemyśle jubilerskim. W bardzo wyjątkowych przypadkach rubin można również ponownie kolorować. 

Pierwszy syntetyczny rubin, który mógł zostać wykorzystany w jubilerstwie, powstał na przełomie XIX i XX wieku. Stworzył go francuski chemik Verneuil. Dziś do produkcji syntetycznych rubinów wykorzystuje się wiele metod, a uzyskane w ten sposób kamienie bardzo trudno odróżnić od ich naturalnych odpowiedników. Najpowszechniej stosowana jest metoda fuzji płomieniowej, a uzyskane tą metodą kryształy są najtańsze. Są one stosowane głównie w technice jako łożyska. Rubiny produkowane metodą Czochralskiego są stosowane do wytwarzania laserów. Metoda topnikowa stosowana jest do wytwarzania kryształów do droższej biżuterii. Najdroższa jest metoda hydrotermalna, która stosowana jest do wytwarzania dużych kryształów. Około 70% syntetycznie wytwarzanych rubinów wykorzystuje się w przemyśle. 

Do najbardziej znanych rubinów należą:

„Graff Ruby” „Rubin Graffa” w pierścionku, o masie 8,62 karata, pochodzący z kolekcji greckiego finansisty Dimitriego Mavrommatisa, który w grudniu 2014 roku na aukcji rubinu w Sotheby’s w Genewie został sprzedany  za kwotę 8,6 mln dolarów. Wcześniej w 1988 r. za kwotę 3,6 mln dolarów kupił go jubiler Laurence Graff i podobno odsprzedał sułtanowi Brunei jako pierścień zaręczynowy dla jednej z jego żon.

„Sunrise Ruby” – „Rubin wschodu Słońca” o masie  25,59 karatów, birmański rubin z „gołębiej krwi”, oprawiony przez Cartiera i osadzony w pierścionku pomiędzy siedmiokątnymi diamentami o masie 2,47 karata i 2,70 karata został sprzedany za rekordową kwotę 30,42 mln dolarów 12 maja 2015 r. na aukcji Sotheby’s w Genewie. Jest uważany za jeden z najrzadszych ze wszystkich kamieni szlachetnych. Szwajcarski Instytut Gemmologiczny określił go jako „wyjątkowy skarb natury” o proporcjonalnym kroju, bardzo atrakcyjnym kolorze i doskonałej czystości. Laboratorium Klejnotów Gubelin w Lucernie stwierdziło, że „taka kombinacja cech jest bardzo rzadka w birmańskich rubinach tej wielkości”. Po śmierci jego nabywcy Heidi Hortena klejnot został sprzedany na aukcji Christie’s w Genewie 10 maja 2023 r. Za kwotę 14,7 mln dolarów.

„Carmen Lúcia Ruby” „ Rubin Carmen Luicci” to niezwykły owalny rubin mogok o masie 23,1 karata, wydobyty w Birmie (Myanmar) w latach trzydziestych XX wieku i należy do największych fasetowanych rubinów birmańskich na świecie. Charakteryzuje się bardzo dużą przezroczystością i nasyceniem barw. Posiada również fluorescencję, która jest bardzo ceniona w przypadku czerwonego rubinu, dzięki czemu świeci, jakby był oświetlony od wewnątrz. Rubin jest oprawiony w platynę, a pierścionek stanowił prezent dla  Carmen Lucíaod jej męża doktora Petera Bucka, fizyka nuklearnego, filantropa i współzałożyciela sieci kanapkowej Subway. Po śmierci żony podarował On rubin Narodowemu Muzeum Historii Naturalnej Smithsonian w 2004 r.

„Edward Rubin” o masie  167-karatów, który znajduje się w Muzeum Historii Naturalnej w Wielkiej Brytanii.

„Rosser Reeves” – gwiaździsty rubin o masie 138,7 karatów, który jest wystawiany w Instytucie Smithsonian w Waszyngtonie. Ten rubin załamany w kształcie sześcioramiennej gwiazdy pochodzi ze Sri Lanki i został nazwany na cześć swojego szczęśliwego byłego właściciela, pioniera reklamy telewizyjnej Rossera Reevesa.