AMETYST

Ametyst, o głębokim, purpurowym blasku, od wieków zachwyca swoją urodą. Jego nazwa pochodzi z języka greckiego i oznacza „trzeźwy” (ἀ- a – ‘nie’, μέθυστος méthystos – „pijany”, gdyż według greckich wierzeń, picie wina z czar ametystowych zabezpieczało pijącego przed upojeniem. Ametyst to bardzo ceniona odmiana kwarcu– SiO2, zabarwiona na fioletowo. W jego strukturze krystalicznej obecne są różnie naładowane jony żelaza, między którymi występuje zjawisko przenoszenia ładunków. Swoją purpurową barwę zawdzięczająobecności żelaza oraz śladowych ilości innych pierwiastków, takich jak mangan i tytan. Jego kolor może wahać się od delikatnych odcieni lawendy po głęboki kolor purpury aż do barwy fioletowej. Najcenniejsze są te o intensywnej barwie, która jest jednolita i dobrze nasycona.

Historia ametystu w legendach sięga starożytności. W Księdze Kamieni możemy znaleźć mit opisujący powstanie ametystu. Według podania imię Amethyst nosiła nimfa z orszaku Artemidy, która uciekając przed lubieżnym Dionizosem, poprosiła swoją opiekunkę o pomoc. Litościwa bogini wysłuchała próśb i zamieniła nimfę w przezroczysty, lśniący w słońcu kryształ. Dionizos nadał mu kolor zbliżony do koloru wina i obdarzył niezwykłą mocą przeciwdziałania zgubnym wpływom spożywania wina. Według innego mitu  Dionizos otrzymał ametyst w prezencie od bogini Rei, Matki Bogów. Kamień ten nosił nazwę amethystos, co należy rozumieć jako „środek chroniący przed pijaństwem”. W starożytnej Grecji były bardzo popularne były gemmy ametystowe z wygrawerowanymi na nich wizerunkami Dionizosa lub Methe –  boginią pijaństwa, wyobrażaną jako kobieta niosąca dzban wina. Być może były one amuletami dla abstynentów, chroniącymi ich przed uległością wobec trunków. W Antologii greckiej wydanej w Paryżu w 1990 roku zawarty jest utwór wskazujący na to, że ametyst łączono również z magią miłosną. 

W niezwykłe właściwości ametystu wierzyła również Kleopatra, która, według przekazów, na uczty zakładała pierścień z ogromnym ametystem. Jeden z poetów starożytnych, przypuszczalnie Atypater z Tesaloniki, wychwalał należący do Kleopatry ametyst, na którym wygrawerowano Methe. Sławił również Kleopatrę jako królową pełną godności, która nie ulega szkodliwym wpływom wina.

Król Kazimierz Wielki posiadał pierścionek z tym kamieniem, który znaleziono w jego grobowcu w katedrze wawelskiej. W przeciwieństwie do innych klejnotów,  które wykonano na potrzeby pochówku z pozłacanej miedzi i srebra, z osadzonymi w nich sztucznymi kamieniami, jedynie ten  pierścionek był prawdziwym klejnotem. Świadczy to o wyjątkowym przywiązaniu Kazimierza Wielkiego do ametystowego pierścionka. Imponujące ametysty zdobiły berła, np. Katarzyny Wielkiej. Ametyst wiązano ze skromnością i pokutą, stąd też stał się kamieniem duchownych, a w szczególności dostojników Kościoła. Często umieszczano go w pierścieniach biskupich, kardynalskich i papieskich.. Kamień ten był także używany do tworzenia różańców i innych precjozów religijnych.

Ametysty występują w różnych lokalizacjach na całym Świecie, w tym w Brazylii, Urugwaju, Zambii, Madagaskarze i USA. W Brazylii znajdują się jedne z największych i najpiękniejszych złóż ametystów, gdzie kamienie te są wydobywane z geod w formie dużych kryształów. Urugwaj jest znany z ciemno purpurowych ametystów o wyjątkowej głębi koloru, a Zambia dostarcza kamienie o głębokim, nieco czerwonym odcieniu. Złoża brazylijskiego ametystu zostały odkryte w XIX wieku przez osadników  z Idar-Oberstein (Niemcy). Najważniejsze ośrodki wydobycia to Maraba, Pau d’Arco i  Rio Grande do Sul, gdzie ametyst występuje w postaci olbrzymich geod. To właśnie w Brazylii znaleziono największą geodę ametystową, która mierzyła 10 x 5 x 3 m.

Geodę ametystową można opisać jako skalną niszę, której ściany porośnięte są kryształami fioletowego kwarcu. W Brazylii takie nisze powstawały około 130 mln lat temu podczas wybuchów wulkanów. Bogata w gazy lawa wypływała strumieniami z wnętrza Ziemi, ochładzała się i zastygała tworząc ciemną skałę zwaną bazaltem. Obecne w lawie gazy ulatniały się pozostawiając puste przestrzenie o kształtach nieregularnych, zaokrąglonych rur. Do powstałych w ten sposób pustek dostawał się roztwór krzemionki z domieszkami żelaza, z którego wykrystalizowały kryształy ametystu.