Aleksandryt

Aleksandryt, nazywany często „kamieniem cesarzy”, to jeden z najbardziej intrygujących i rzadkich kamieni szlachetnych na świecie. Jego fascynująca zdolność do zmiany barwy w zależności od źródła światła nadaje mu niemal magiczny charakter, który od wieków przyciąga uwagę kolekcjonerów, jubilerów i miłośników biżuterii. Nazwa „aleksandryt” pochodzi od imienia rosyjskiego cara Aleksandra II. Kamień ten został odkryty w 1830 roku w górach Ural w pobliżu Jekaterynburga, w dolinie rzeki Tokowaja w Rosji, podczasposzukiwania szmaragdów. Miało to miejsce podobno w dniu, który przypadł na 12-teurodziny przyszłego cesarza. Pierwszą osobą, która zorientowała się, że kamień to zupełnie nowe odkrycie był szwedzki geolog Nils Gustaf Nordenskjöld. Nazwa minerału nadana została prawdopodobnie w 1842 r. Ze względu na jego niezwykłe właściwości i zielono-czerwony kolor, przypominający kolory carskiej gwardii, szybko zyskał status narodowego klejnotu Rosji. Aleksandryt jest rzadką odmianą chryzoberylu. Przybiera piękną, głęboką zieloną barwę w słońcu, natomiast w sztucznym świetle zmienia się w czerwony kryształ. Widok zachwyca i choć wydaje się magiczny, ta niezwykła przemiana wynika ze zjawiska fluorescencji związanego z obecnością chromu i żelaza w składzie aleksandrytu. Kamień może występować z charakterystycznym efektem „kociego oka” – czyli delikatną, jasną smugą światła, która przesuwa się w czasie ruchu. Zjawisko to obserwuje się jednak niezwykle rzadko. Minerał reaguje także na zmiany temperatury. Aleksandryt jest twardym (8,5 w skali Mohs) i jednocześnie niezwykle delikatnym kamieniem szlachetnym. Łatwo ulega uszkodzeniom, stąd trudność w jego obróbce – szlifowaniu czy polerowaniu. Źle znosirównież tarcie, ekstremalnie wysokie temperatury, szok termiczny i działanie środków chemicznych. Warunki, które umożliwiają powstanie Aleksandrytu są bardzo trudne do osiągnięcia w naturze, stąd też szanse znalezienia np. diamentu są znacznie większe aniżeli dlatego niezwykłego kamienia.

Aleksandrytowi przypisywano magiczne właściwości. Wierzono, że zmiana koloru tego kamienia odzwierciedla równowagę pomiędzy światem duchowym a fizycznym. Aleksandryt miał przynosić właścicielowi wewnętrzną harmonię, wzmacniać intuicję oraz chronić przed złem. Po odkryciu aleksandrytu na Uralu, szybko stał się jednym z ulubionych kamieni szlachetnych w Europie. Był wykorzystywany przez najlepszych jubilerów do tworzenia pierścionków, kolczyków, naszyjników i broszek. Do dziś aleksandryt jest ceniony przez jubilerów na całym świecie jako kamień, który dodaje biżuterii niezwykłej tajemniczości i luksusu. W Rosji, aleksandryt stał się symbolem długowieczności i sukcesu. Był często noszony przez arystokrację jako amulet przynoszący szczęście w bitwie i ochronę przed wrogami. Carowie i arystokracja rosyjska chętnie nosili klejnoty z aleksandrytem, a także dawali je jako prezenty, podkreślając tym samym ich szczególną wartość.

Oryginalne złoża aleksandrytu na Uralu są niemal wyczerpane, co czyni stare rosyjskie aleksandryty wyjątkowo cennymi. Obecnie kamień ten wydobywa się w innych częściach świata, w tym w Brazylii, na Madagaskarze, w Sri Lance i Zimbabwe. Każde z tych miejsc wydobycia wpływa na nieco inny odcień i intensywność zmiany koloru, co czyni każdy aleksandryt unikalnym. Na Sri Lance w Latpandura znaleziono największy, pojedynczy kryształ, który po przecięciu i oszlifowaniu zachował masę 66 karatów. Jest przechowywany jest w Smithsonian Institution w Waszyngtonie.

Bardzo trudno wycenić wartość Aleksandrytu, ponieważ każdy kamień jest inny – szczególnie pod względem składu, który wpływa a na jego kolory oraz ich interakcję. Jednak istnieją dwa najważniejsze czynniki, które decydują o realnej wartości tego minerału. Po pierwsze jest to barwa, czyli głębia kolorów (im wyraźniejsza zieleń i czerwień tym większa wartość) i po drugie zmiana koloru (im intensywniejsza i zdecydowana zmiana barwy, tym większa wartość). Syntetyczny aleksandryt, a raczej jego odpowiednik ma takie same właściwości chemiczne i fizyczne, jak naturalny. Pomimo, że jest dużo tańszy, nadal należy do najdroższych syntetycznych kamieni szlachetnych. Produkowany jest głównie w Stanach Zjednoczonych, Rosji i Japonii. Syntetyczny aleksandryt jest wykorzystywany w produkcji laserów jak również iluminatorów w statkach kosmicznych oraz sztucznych satelitach